پاسخ به یک پرسش

شبه جمله و کاربرد آن در جمله

(متناسب با درس 14 کتاب فارسی پایه سوم ص.86  )

 

سوال:میشه با یک مثال بگید کی شبه جمله قید میشه؟  

 

 

شبه جمله : کلمه یا گروه کلماتی است که برای بیان حالات عاطفی گوینده به کار می رود.مانند درد و تحسین و شادی و نفرت و...

مثال: آه.افسوس. ای کاش. دریغا .بسم الله. ساکت...

شبه جمله مفهوم جمله دارد: وه! ( چه عالی است! )

به! ( تحسین می کنم)

به شبه جمله ها  از این جهت صوت گفته اند که بعضی  از ان ها شبیه اسم صوت است: به! آه!.های!

 

 

کاربرد های آن:

 

 

 

  1. 1.      در جایگاه نهاد ( که با حرف اضافه  می آید و متمم می گیرد.)

 

                مثال:

مرحبا به این حافظه !

آفرین بر دست و بر بازوی او!

 مرگ بر استعمار!

 

  1. 2.      جانشین جمله ی پایه (که همراه حرف ربط می آید و جمله ی پیرو دارد.)

 

 

                مثال:

دریغا که شاگرد هشیار نیست!

 افسوس که همه قدر زندگی را نمی دانند!

 

 

  

  1. 3.       بدون حرف اضافه و ربط (حکم یک جمله ی مستقل دارد.)

 

            مثال:

 

بارک الله! به شما تبریک می گویم.

آفرین! قرآن را خوب تلاوت می کنی.

بسم الله! اول شما شروع کنید.

 

  1. 4.      بی همراهی حرف اضافه و ربط ( و نقش قیدی دارد.) در این صورت می توان آن ها را از جمله حذف کرد بی آن که کلام مختل و ناقص شود و یا ساختمان جمله ناتمام بماند.

 

 

مثال:

 

آری، یار بد  باری بر دل است نه یاری هم دل.

گویند سنگ لعل شود در مقام صبر     

    آری، شود ولیک به خون جگر شود       (حافظ)

 

پس گفت: وه، این چه گاو لاغری است !

ولوله افتاد در جغدان که ها      

   باز آمد تا بگیرد جای ما        (مولوی)

 

علم و آزادگی و حسن و جوانی و هنر   

    عجبا هیچ نیرزند که بی سیم و زرند        (شهریار)

 

 

 

5.      بی همراهی حرف اضافه و ربط (در جایگاه مسند)

 

     مثال:

 

خوشا شیراز و وضع بی مثالش     

  خداوندا نگه دار از زوالش           (حافظ)    

  ( خوشا= خوش است)

 

 

گاهی هم شبه جمله ها در معنای کنایی به کار می رود:

 

 یاعلی(کنایه از به کار گرفتن تمام نیرو برای بلند شدن  یا برداشتن چیز سنگین)

 

یا الله ( کنایه از ورود نامحرم به مجلس یا ختم جلسه و...)

بسم الله(کنایه از شروع کاری).

 

 

منابع: دستور زبان فارسی2:دکتر حسن انوری و دکتر حسن احمدی گیوی.تهران.فاطمی1375  *

دستور زبان فارسی: دکتر خلیل خطیب رهبر. تهران.مهتاب.1381*

فرهنگنامه ی کنایه : دکتر منصور میرزا نیا.تهران.امیر کبیر.1378 * 

/ 6 نظر / 24 بازدید

قالب وبلاگ خیلی وقته که همینه.تکراری شده.اگه میشه عوضش کنید

سلام باتشکر از شما!

مهتا

سلام يعني جمله ي(آری، یار بد باری بر دل است نه یاری هم دل.) سه تا جمله داره؟[لبخند]

ايران

من توي فرهنگ معين ديدم قيد بود. تازه مگه كلمه ميتونه 2 تا نقش بگيره؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

ايران

و اينكه اگه ازما پرسيدن كلمه ي آري در جمله چه نقشي داره بايد چي بگيم؟

فهیمه

زندانی بی گناه لحظه ها شدم کاش کسی مرا از این قفس رها کند چشم دوخته ام به جاده و در انتظار کاش یک نفر مرا صدا کند [گل]