شب یلدا ،لغت سریانی به معنای میلاد عربی ، و چون شب یلدا را با میلاد مسیح تطبیق می کرده اند از این رو بدین نام نامیده اند.باید توجه داشت که جشن میلاد مسیح (نوئل) که در 25دسامبر تثبیت شده،طبق تحقیق محققان در اصل،جشن ظهور میترا(مهر) بوده که مسیحیان در قرن چهارم میلادی آن را روز تولد عیسی علیه السلام قرار دادند.

یلدا اول زمستان و شب آخر پاییز است که دراز ترین شب های سال است و در آن شب یا نزدیک بدان،آفتاب به برج جدی تحویل می کند و قدما آن را سخت شوم و نامبارک می انگاشتند.در بیشتر نقاط ایران در این شب مراسمی برپا می شود.

شعرا زلف یار و همچنین روز هجران را از سیاهی و درازی بدان تشبیه می کنند:

برآی ای صبح مشتاقان اگر هنگام روز آمد

که بگرفت این شب یلدا ملال از ماه و پروینم   (سعدی)

 

در سالی اگر شبی است یلدا

در یک مه آن صنم دو یلداست       (رضاقلیخان)

 

قندیل فروزی به شب قدر به مسجد

مسجد شده چون روز و دلت چون شب یلدا     (ناصر خسرو)

                                                                   (منبع:لغت نامه دهخدا به نقل از برهان انندراج)

این شب،شب چله هم نام گذاری شده است حضور بزرگترها و افراد کهنسال و پیران  به نماد کهنسالی خورشید نیز در خور توجه است .

"در 6ماهه ی آغاز تابستان تا آغاز زمستان در هر شبانه روز خورشید اندکی پایین تر از محل پیشین خود در افق طلوع می کندتا در نهایت در آغاز زمستان به پایین ترین حد جنوبی خود با فاصله ی 22/5  درجه از شرق یا نقطه ی اعتدالین برسد. از این روز به بعد مسیر جابجایی طلوع خورشید معکوس شده و مجددا به سوی بالا و نقطه ی انقلاب تابستانی باز می گردد.

آغاز باز گردیدن خورشید به سوی شمال شرقی و افزایش طول روز، دراندیشه و باور مردم ایران باستان به عنوان زمان زایش یا تولد دیگر باره ی خورشید دانسته شده است."     (نشانی پایگاه:پژوهش های ایرانی؛مقاله ی رضا مرادی غیاث آبادی :شب چله:84/9/15)

تنقلات و خوردن میوه های قرمزی چون:هندوانه، انار و یا سنجد  به سرخی خورشید است و بیداری در آن شب ، که تاریکترین شب است،به نشانه ی انتظار برای دیدار خورشید تازه متولد شده است.

اولین روز زمستان را "خرم روز" نام نهادند و نخستین ماه زمستان را "دی" به معنای "دادار" و پروردگار ثبت کردند تا آغاز روزی خرم و خدایی باشد.

بیداری در شب و به یاد خدا بودن و شرح نعمت های خداداده از زبان بزرگترهای مجلس برای کوچکترها و خواندن اشعار پر معنا و مفهومی از ادیبان و سخنوران نامی ادب فارسی به ویژه حافظ و نظامی و سعدی و مولوی و بیان داستان های اخلاقی و حماسی شاهنامه ی فردوسی به لطف و ماندگاری خاطرات شیرین شبانه  می افزاید.

 اما درصورتی که جمع شدن افراد  و بیداری،موجب غفلت و گناه و سرزنش دیگران و دل آزردگی و زنده کردن خاطرات تلخ گذشته باشد و یا محفلی برای پایه ریزی کینه و غیبت در مورد برادران و یاران دینی شود و یا آن که کسی نتواند تا صبح بیدار باشد و نماز صبحش قضا شود،چه بهتر که زودتر از شب های دیگر به رختخواب رود و جامه بر سر کشد و هیچ نگوید و نشنود که دست کم وقتی وارد روز جدید می شود سبک بال و بی گناه باشد.

شب یلدا چنان باش که خرابت نکنند

غافل از واقعه ی کرب و بلایت نکنند

ای که دم می زنی از عشق حسین بن علی

آن چنان باش که ارباب جوابت نکند.                                          با آرزوی بهروزی -وینا



موضوعات مرتبط: شب یلدا چه خبره؟

تاريخ : ۱۳٩۱/٩/۱٧ | ٥:۱٥ ‎ب.ظ | نویسنده : وینا | نظرات ()