شبه جمله و کاربرد آن در جمله

(متناسب با درس 14 کتاب فارسی پایه سوم ص.86  )

 

سوال:میشه با یک مثال بگید کی شبه جمله قید میشه؟  

 

 

شبه جمله : کلمه یا گروه کلماتی است که برای بیان حالات عاطفی گوینده به کار می رود.مانند درد و تحسین و شادی و نفرت و...

مثال: آه.افسوس. ای کاش. دریغا .بسم الله. ساکت...

شبه جمله مفهوم جمله دارد: وه! ( چه عالی است! )

به! ( تحسین می کنم)

به شبه جمله ها  از این جهت صوت گفته اند که بعضی  از ان ها شبیه اسم صوت است: به! آه!.های!

 

 

کاربرد های آن:

 

 

 

  1. 1.      در جایگاه نهاد ( که با حرف اضافه  می آید و متمم می گیرد.)

 

                مثال:

مرحبا به این حافظه !

آفرین بر دست و بر بازوی او!

 مرگ بر استعمار!

 

  1. 2.      جانشین جمله ی پایه (که همراه حرف ربط می آید و جمله ی پیرو دارد.)

 

 

                مثال:

دریغا که شاگرد هشیار نیست!

 افسوس که همه قدر زندگی را نمی دانند!

 

 

  

  1. 3.       بدون حرف اضافه و ربط (حکم یک جمله ی مستقل دارد.)

 

            مثال:

 

بارک الله! به شما تبریک می گویم.

آفرین! قرآن را خوب تلاوت می کنی.

بسم الله! اول شما شروع کنید.

 

  1. 4.      بی همراهی حرف اضافه و ربط ( و نقش قیدی دارد.) در این صورت می توان آن ها را از جمله حذف کرد بی آن که کلام مختل و ناقص شود و یا ساختمان جمله ناتمام بماند.

 

 

مثال:

 

آری، یار بد  باری بر دل است نه یاری هم دل.

گویند سنگ لعل شود در مقام صبر     

    آری، شود ولیک به خون جگر شود       (حافظ)

 

پس گفت: وه، این چه گاو لاغری است !

ولوله افتاد در جغدان که ها      

   باز آمد تا بگیرد جای ما        (مولوی)

 

علم و آزادگی و حسن و جوانی و هنر   

    عجبا هیچ نیرزند که بی سیم و زرند        (شهریار)

 

 

 

5.      بی همراهی حرف اضافه و ربط (در جایگاه مسند)

 

     مثال:

 

خوشا شیراز و وضع بی مثالش     

  خداوندا نگه دار از زوالش           (حافظ)    

  ( خوشا= خوش است)

 

 

گاهی هم شبه جمله ها در معنای کنایی به کار می رود:

 

 یاعلی(کنایه از به کار گرفتن تمام نیرو برای بلند شدن  یا برداشتن چیز سنگین)

 

یا الله ( کنایه از ورود نامحرم به مجلس یا ختم جلسه و...)

بسم الله(کنایه از شروع کاری).

 

 

منابع: دستور زبان فارسی2:دکتر حسن انوری و دکتر حسن احمدی گیوی.تهران.فاطمی1375  *

دستور زبان فارسی: دکتر خلیل خطیب رهبر. تهران.مهتاب.1381*

فرهنگنامه ی کنایه : دکتر منصور میرزا نیا.تهران.امیر کبیر.1378 * 



موضوعات مرتبط: شبه جمله و قید , کاربرد شبه جمله به صورت قید , شبه جمله و صوت , اصوات

تاريخ : ۱۳٩٢/۱٢/٧ | ۸:٠۳ ‎ق.ظ | نویسنده : وینا | نظرات ()