نکات درس3 ص:26فارسی نهم:

جوانی گه کار و شایستگی است

 

 از : رخشنده اعتصامی(پروین)

 

قالب شعر:قطعه(در این قالب معمولاَ قافیه ها در مصرع های زوج رعایت می شود.موضوع قطعه:بیشتر بیان مسایل اخلاقی و پند است.برخی ازمعروف ترین قطعه سرایان:

ابن یمین/پروین/سعدی/ناصر خسرو/ملک الشعرا/قاآنی)

این قطعه در دیوان پروین اعتصامی با عنوان :سرود خارکن در 34 بیت سروده شده است.

 

 

1.دروه ی جوانی دوره ی کار و شایسته بودن است / دوره ی غرور و خیال بافی نیست.

 

نکات زبانی

 

این بیت2 جمله ی ساده دارد

پندار:خیال.(پندار یک اسم ساده است از مصدر پنداشتن)

 

نکات ادبی

 

تضاد:است و نیست          تکرار:گَه            واج آرایی:گ

 

2.(دوره ی جوانی مثل کالایی است که)وقتی آن را فروختی (از دست دادی) از چه کسی خواهی خرید/کالای با ارزش جوانی در بازار وجود ندارد.

 

نکات زبانی

 

متاع:کالای با ارزش                     نیست:وجود ندارد

 

نکات ادبی:

 

مراعات نظیر:متاع.بازار.فروختن.خریدن            

     تضاد:فروختن و خریدن

 

واج آرایی:خ                      اضافه ی تشبیهی:متاع جوانی

 

3(دوره ی جوانی را) با ارزش بدان و به جز راه حقیقت و درست راه دیگری را جست و جو مکن/زیرا فرصت یک بار است وبار دیگر( دوباره) وجود ندارد.

 

نکات زبانی

فرصت:نهاد           حقیقت:متمم           که:زیرا            باری:یک بار

 

نکات ادبی:

تضاد:است و نیست

4.از راه راست بر راه کج منحرف نشو/وقتی (برای رسیدن به مقصود)در وجود دارددیگر نیاز به (کج روی وانحراف) دیوار نیست.

 

نکات زبانی

هست و نیست: فعل ربطی نمی باشد (است و هست ،هرگاه به معنی  :وجود داشتن باشد؛ربطی به حساب نمی آید،مثال: او در کلاس است ؛یعنی او در کلاس وجود دارد ولی اگر به معنای نسبت دادن حالت یا صفتی به نهاد باشد فعل ربطی است؛مثال: او خوشحال است.)

چو:حرف ربط وابسته ساز(به معنای :وقتی که) مصرع دوم جمله ی غیر ساده است.جمله ی هسته و پایه:حاجت به دیوار نیست.  جمله ی وابسته و پیرو:در هست.

 

هم خانواده ی حاجت: احتیاج.محتاج.حوایج.(ریشه ی واژه:ح.و.ج)

این واژه با حجت هم خانواده نیست

 

نکات ادبی:

 

مصرع اول کنایه از:منحرف نشو                   

تضاد:راست وکج/هست و نیست

مصرع دوم تلمیح به آیه 189 سوره ی مبارکه ی بقره:

... ولیس البر بأن تأتوا البیوت من ظهورها ولکن البر من التقی و أتوا البیوت من أبوابها...

 

راه راست کنایه از مسیر درست و هدایت بخش

راه کج کنایه از مسیر منحرف و اشتباه ویرانگر

در یک نگاه دقیق تر می توان به این نکته دست یافت که شاعر به طور پنهانی راه راست را به در و راه کج را به دیوار تشبیه کرده بدون آن که از ادات تشبیه و یا اضافات تشبیهی  بهره بگیرد به این نوع از تشبیه : تشبیه پنهان یا تشبیه مضمر می گویند.

مراعات نظیر(تناسب): در و دیوار                 واج آرایی: ر

 

4.بردباری و تلاش را از انسانهای آزاده و جوانمرد یاد بگیر( زیرا ) آموختن عیب و ننگ نیست.

 

نکات زبانی

آزادگان:آزاده+ان(جمع)

عار :باعث سر افکندگی،ننگ و عیب  (برای همخانواده ی این واژه به بخش هم خانواده ه ی برخی واژه های دشوار کتاب در وبلاگ مراجعه شود)

بردباری و سعی:گروه مفعولی

آموختن :مصدراست. مصادر جزو فعل ها به شمار نمی آید؛بنابراین در این جا نقش:نهادی دارد.

تعداد جملات:2

5.تا زمانیکه در دل تو تیرگی و آلودگی گناه وغفلت وجود ندارد (از فرصت استفاده کن) و از روی آگاهی و بینش (و با چشم دل ) به خود توجه کن (برای خودشناسی و پاکسازی درون از بدی ها تلاش کن).

 

نکات زبانی

 

بصیرت: بینش.بینایی

درنگر: توجه کن.نگاه کن  (فعل پیشوندی است)

زَنگار: چرک و تیرگی و زنگ و سبزی که روی فلزات و آیینه می نشیند و صفا و تمیزی آن را از بین می برد.

 

**تو را تا در آیینه:

 تا در آیینه ی تو :در این جا نشانه ی را  به صورت کسره و اضافه معنا می شود.به عبارتی دیگر را بین مضاف و مضاف الیه فاصله و جدایی انداخته است و جای مضاف و مضاف الیه عوض شده که به آن را ی فَکّ اضافه می گویند .مثلا:مردی را اسب گم شد؛یعنی اسبِ مردی گم شد.مردی:مضاف الیه/اسب:مضاف* در بیت هم آیینه :مضاف/تو:مضاف الیه/را:فک اضافه است(فک: یعنی جدایی)

 

تست:

در بیت زیر چند متمم به کارر فته است؟

به چشم بصیرت به خود در نگر/تو را تا درآیینه زنگارنیست

الف:2              ب:3              ج:4                د:5

 

نکات ادبی:

 

آیینه:استعاره از دل است.(شاعر دل را به آیینه ای تشبیه کرده است،سپس با حذف همه ی پایه ها فقط مشبه  به را ذکر کرده .اما درجمله قرینه هایی آورده که ذهن خواننده از معنای ظاهری آیینه به معنای مجازی و غیر حقیقی منصرف می شود قرینه هایی مثل :چشم بصیرت/به خود توجه کن/ تو)

مراعات نظیر و تناسب :زنگار و آیینه                      واج آرایی:ب

 

زنگار استعاره از گناه و الودگی درون

 

مصرع دوم:لب گسَل(نوعی بازی با واژگان است.وقتی با خواندن مصرع یا بیتی،لب های شما باز می ماند و به هم برخورد نمی کند می گویند:لب گسَل یا تفصیل)

 

7.دانه و خوشه به مرور زمان تبدیل به خروار (تعداد بسیار زیاد)می شود/هر خوشه که از ابتدا زیاد نیست.(مفهوم این بیت به بردباری و شکیبایی وتلاش پی در پی سفارش می کند.یاد آور ضرب المثل:قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود).

 

نکات زبانی

 

خروار:واحد وزن است معادل100من(مجازاً به معنای بسیار زیاد)

 

نکات ادبی:

مراعات نظیر :دانه.خوشه.خروار            تکرار:خوشه/خروار             واج آرایی:خ

 

8.همه ی کار روزها(روزگار) درس و پند دادن است/افسوس که شاگردهوشیار و آگاهی (برای پند گیری )وجود ندارد.

 

نکات زبانی

ایام:جمع یوم

دِریغ:افسوس.حسرت    دریغا یک شبه جمله است یعنی: افسوس می خورم **دریغ خوردن:افسوس خوردن

(نکته ی اضافه **دریغ داشتن :خودداری کردن.مضایقه کردن از دادن چیزی به کسی دراین جا معنای اول یعنی افسوس ،منظور است.)

هشیار:صفت برای شاگرد

 

نکات ادبی

مراعات نظیر و تناسب:درس وپند و شاگرد

 

اشاره می تواند باشد به عبارت معروف :

ما اکثر العبر و اقل الاعتبار چه بسیاراست عبرت ها و چه کمند عبرت پذیران!

 

تست:

همه ی گزینه ها جمله ی امری است به جز:

الف:به چشم بصیرت به خود درنگر

ب:بیاموز آموختن عار نیست

ج.مپیچ از ره راست بر راه کج

د.غنیمت شمر جز حقیقت مجوی

 



موضوعات مرتبط: جوانی گه کارو شایستگی است , نکات درس3فارسی نهم , شعر پروین اعتصامی , کار و شایستګی

تاريخ : ۱۳٩٢/٩/٢٥ | ۱٢:٠٩ ‎ب.ظ | نویسنده : وینا | نظرات ()