واژه ی "کیمیا" فارسی است یا عربی؟

(متناسب با درس 4 از فارسی پایه ی هفتم(دوره ی اوّل متوسطه )

در این درس با عنوان :زیبایی شکفتن.ص37 به بیان مختصری از ویژگی های دوران نوجوانی پرداخته شده است .در این درس پس از بیان اهمیت دوست خوب آمده است:

دوست خوب کیمیاست.

منظور ان است که دوستان خوب کمیاب ونادر هستند و آن چنان ارجمندند که در اثر هم نشینی با آنان می توان به اخلاق پاک و شایسته آراسته شد.دوست خوب می تواند صفات ناپسند آدم را به صفات نیک تبدیل کند.

اما کیمیا چیست؟

کیمیا واژه ای است که از یونانی(خمیا) به معنای اختلاج و امتزاج، داخل در زبان عربی شده و به صورت معرب(کیمیا) در آمده است.این کلمه در فرانسوی :شیمی و در انگلیسی chemistry کمیستری امده.

کیمیا عملی است مشهور نزد اهل صنعت که به سبب امتزاج روح و نفس،اجساد ناقص را به مرنبه ی کمال رسانند یعنی قلعی و مس را به طلا و نقره بدل کنند.و چون این عمل با نوعی مکر و حیله همراه است کیمیا گویند زیرا یکی از معانی کیمیا مکر و فریب و خدعه و حیله است. فردسی می گوید:

به زین اندر افکند گرز نیــــــا

پر از جنگ سر،دل پر از کیمیا

که دراینجا معنی مکر وحیله می دهد.

 

یا باز در این معنا از ناصر خسرو:

گر همت تو این است ای بی تمیز پس تو

با کردگار عالم در مکر و کیمـــــــــــــــیایی

 

علم کیمیا در نزد قدما آن است که ر آن بحث می شود از تحویل بعضی معادن به بعضی دیگرو خصوصا تحویل ان به زر به واسطه ی اکسیریعنی حجر الفلاسفه یا پیدا کردن دارو برای همه ی بیماریها.اما نزد متأخران علم یا صناعتی است که در ان طبیعت و خواص همه ی اجسام از طریق حل و ترکیب مورد بحث قرار می گیرد.

به جهت خاصیت تغییر دادن اشیا از طریق کیمیا به مرتبه ای بهتر و والاتر در ادبیات ما از کیمیا به صورت کنایه ومجاز تعابیر گوناگون شده است.

کسانی کیمیای بزرگ را دوست و عده ای آبرو و دیگری عشق و گروهی مال و یا سلامتی و دانش و سخنان بسیار با ارزش و حتی آب و...دانسته اند.

به هر حال مجازاً به هر چیز نادر و کمیاب و عزیز کیمیا گویند.ان چه دیر و دشوار به دست آید یا هرگز به دست نیاید.

بیاموزمت کیمیای سعادت

ز هم صحبت بد جدایی جدایی(حافظ)

 

دریغ و درد که تا این زمان ندانستم

 که کیمیای سعادت رفیق بود رفیق

 

 

 


آیا علوم غریبه؛ مثل علوم کیمیا، لیمیا، هیمیا، سیمیا و ریمیا از علوم دینی و الاهی اند؟
 پاسخ (از طریق سایت اسلام کوئست نت )بدین صورت است:
 
* کیمیاء؛ علمی است که با آن می‏توان بعضی فلزات و اجرام معدنی را به چیز دیگر تبدیل کرد.

 

* لیمیا؛ علمی است که با آن روح را در بدن دیگری انتقال دهند.

 

* سیمیا؛ علمی است که انسان به وسیله یادگیری آن قدرت برای انجام کارهای خارق العاده پیدا می‏کند.

 

* هیمیا؛ علمی است که در ترکیب قواى عالم بالا، با عناصر عالم پائین، بحث مى‏کند.

 

* ریمیا؛ علمى است که از استخدام قواى مادى بحث مى‏کند، تا به آثار عجیب آنها دست یابد.

 

هدف اصلی در این علوم، دخالت در امور عالم طبیعت، خبر از آینده و حالات و احوال اشخاص از طریق معادلات و روش های خاصی است که البته در مواردی نتیجه می دهد. در اسلام که کامل ترین و جامع ترین ادیان الاهی است، آموزش و یادگیری و بکار بردن آنها مورد تشویق واقع نشده است. بنابراین، این علوم الاهی و دینی نیستند.

 

پاسخ تفصیلی

قبل از این که به بیان دینی یا غیر دینی بودن این علوم بپردازیم، لازم است، مختصری در مورد چیستی آنها توضیح دهیم:

 

علوم غریبه، علومی است که در دسترس همه افراد قرار نمی گیرد، و حدود سی شاخه مختلف دارد که برخی از آنها عبارت اند از: علم رمل، جفر، اعداد، و ... .

 

امّا پنج علم کیمیا، لیمیا، هیمیا، سیمیا و ریمیا در علوم غریبه، به خمسه محتجبه معروف است؛ یعنی پنج علمی که مخفی است و تمام آن، از اسرار است. [1]

 

تعریف و توضیح هر کدام به بیانی که علامه طباطبائی در تفسیر المیزان [2] آورده، به این شرح است؛

 

1. کیمیاء؛ که به آن علم صناعت هم می گویند؛ علمی است که به وسیله آن می‏توان بعضی فلزات و اجرام معدنی را به چیز دیگر تبدیل کرد؛ مثلاً به وسیله این علم می‏توان طلا و نقره را از فلزات جدا کرد یا سنگ را به طلاء و ... تبدیل کرد.

 

2. سیمیا؛ علمی است که انسان به وسیله یادگیری آن قدرت برای انجام کارهای خارق العاده پیدا می‏کند. موضوع این علم هماهنگ ساختن و مخلوط کردن قواى ارادى با قواى مخصوص مادى است،  که با این کار، شخص می تواند، در امور طبیعی و قوه خیال دیگران تصرف کند، و آن را سحر دیدگان می نامند، و این فن از تمامى فنون سحر مسلم‏تر و صادق‏تر است.

 

3. علم لیمیا؛ علمی است که با آن روح را در بدن دیگری انتقال دهند. بنابراین در این علم، از کیفیت تاثیرهاى اراده، هنگامی که به ارواح قوى و عالى متصل شد، بحث مى‏کند؛ مثلا اگر اراده من با ارواحى که موکل ستارگان است، متصل شد، چه کارهایی مى‏توانم انجام دهم؟ یا اگر اراده من، به ارواحى که موکل بر حوادث اند، متصل شد، و آنها را در اختیار خود گرفتم، و یا اگر توانستم اجنه را تحت اختیار خود در آورم، و از آنها کمک بگیرم، چه کارهایى می توانم انجام دهم؟ این علم را، علم تسخیرات، مى‏گویند.

 

4. علم هیمیا؛ که در ترکیب قواى عالم بالا، با عناصر عالم پایین، بحث مى‏کند، تا از این راه به تاثیرهاى عجیبى دست یابد، و آن را علم طلسمات هم می گویند، چون ستارگان و اجرام آسمانى با حوادث مادى زمین ارتباط دارند، پس اگر آن شکل آسمانى که مناسب با حادثه‏اى از حوادث است، با صورت و شکل مادى آن حادثه ترکیب شود، آن حادثه پدید مى‏آید؛ مثلا در این علم، اگر بتوان آن شکل آسمانی را که مناسب با مردن، یا زنده ماندن یک شخص است، با شکل و صورت خود او ترکیب کرد، کاری که می خواهیم، انجام می شود. و این معناى طلسم است. این علم در نزد علمای ما حرام است.

 

5. علم ریمیا؛ علمى است که از استخدام قواى مادى بحث مى‏کند، تا به آثار عجیب آنها دست یابد، به طورى که در حس بیننده اثرات عجیب و غیر عادی، درست می شود، و این را شعبده هم می گویند.

 

با توضیحی که در مورد این علوم داده شد، روشن می شود که این علوم، دینی نیستند؛ زیرا در این علوم از استخدام اجنه و طلسم و تسخیر موجودات و دخالت در عالم بحث می شود که مورد تایید دین نیست.

 

برای توضیح بیشتر توجه به این نکته لازم است که بگوییم؛ در میان علوم گوناگون و مختلف بشری، برخی از علوم از فواید و ثمرات کمتری برخوردارند و در مقایسه با اکثر علوم که بهره های علمی و عملی فراوانی دارند، فایده کمتری دارد، از میان این گونه علوم کم بهره می توان همین علوم غریبه را نام برد، این علوم، از طریق تعلیم و یادگیری اصول خاصی به کار برده می شود، هدف و غرض اصلی علوم غریبه خبر از آینده و حالات و احوال اشخاص از طریق معادلات و روش های خاص است که فقط در مواردی به حقیقت می رسد نه در تمام موارد، و به همین جهت در دین مبین اسلام که حقاً کامل ترین و جامع ترین ادیان الاهی است، آموزش و یادگیری و بکار بردن آنها مورد تشویق واقع نشده است ،اما تعلیم و یادگیری و به کار بستن برخی از آنها؛ مانند سحر، طلسم و جادو به تصریح همه مراجع عظام تقلید حرام است، مگر این که غرض عقلایی و شرعی داشته باشد؛ چرا که مقدمه و ذی المقدمه آن از مصادیق حرام الاهی است، و ریاضت های غیر شرعی و احضار جنیان و... خصوصا هنگامی که سبب کارشکنی در امور روزمره مردم گردد، مورد نهی شارع مقدس قرار گرفته است.

 

نتیجه:

 

این علوم، به علت این که در مواردی، باعث تسخیر اجنه یا کشف اسرار اشخاص دیگر و... می شود، مورد قبول دین نیست. البته علم کیمیاء یک نوع صنعت است و ربطی به دینی بودن و غیر دینی بودن ندارد، ولی از شاخه های علوم غریبه است.

 

برای توضیح بیشتر در مورد این علوم می توانید به کتاب های زیر مراجعه نمایید:

 

1. زبدة الارواح، محمود دهدار.

 

2. دائرة المعارف تشیع، زیر نظر بهاء الدین خرمشاهی، ج 11.

 

3. المائدة یا فرحة الروح، سید احمد عبد منافی.

 

4. تحفه حکیم، سید محمد مؤمن حسینی، ج 2.

 



[1] خرمشاهی، بهاء الدین، دائرة المعارف تشیع، ج 11، ص 402، نشر شهید سعید محبی، تهران، 1384.

[2] طباطبائی، محمد حسین ،المیزان فی تفسیر القرآن ، ترجمه، موسوی همدانی،



موضوعات مرتبط: کیمیالیمیاسیمیاهیمیاریمیا , لیمیا , هیمیا , سیمیا ریمیا

تاريخ : ۱۳٩٢/٧/۳٠ | ٥:۳٢ ‎ب.ظ | نویسنده : وینا | نظرات ()