مرثیه

از نظر ماهیت جزو ادب غنایی است زیرا شاعر در آن احساسات و عواطف خود را بیان می کند.مرثیه در ادب فارسی سابقه ی دیرین دارد و در نخستین دوران شعر فارسی یعنی رودکی دیده می شود و هم امروز هم در اثار شاعران معاصر رواج دارد.

مرثیه یا درباره ی مرگ پادشاه و وزیر یا درباره ی یکی از رجال علم و ادب است، مانند مکرثیه ی فرخی سیستانی درباره ی مرگ سلطان محمود غزنوی و یا مرثیه ی خاقانی درباره مرگ همسر و عم  و پسرش.

همچنین مرثیه ممکن است درباره ی یکی از ائمه ی دین باشدمانند مراثی محتشم کاشانی که از همه معروفتر ترکیب بند اوست:

باز این چه شورش است که در خلق عالم است

باز این چه نوحه و چه عــــــــزا و چه ماتم است...

ابیات زیر از سراج الدین قمری آملی (ق:6)در رثای پسرش:

بوی تو هنوز در چمن هاست

رنگ تو هنوز درسمن هاست

پیراهن پاره پاره ی گل

در ماتم روی تو کفن هاست

 

مرثیه ممکن است در مرگ کسی نباشد بلکه در فقدان وتباهی ازش ها و گذشت ایام جوانی و شادکامی یا زوال دوره ی مجد و عظمت  باشد مانند مرثیه ی سعدی در خرابی بغداد به دست مغولان.

مرثیه در ادبیات فارسی غالبا منظوم است و ممکن است به هر قالبی باشد :قصیده،قطعه،ترجیع و ترکیب بند،وگاهی غزل ،رباعی،مثنوی.

رثا در شعر عرب هم رواج دارد. در ادبیات فرنگی هم چنین است .در زبان های فرنگی به مرثیه  Elegy گویند و به نوعی از آن که کوتاه است و با آواز خوانده می شود(شبیه نوحه خوانی) Dirge  و گاهی هم Threnody گفته می شود. اگر Dirge برای یک نفر باشد به ان  Monodyگویند ...

مرثیه گاهی به صورت منثور هم دیده شده . قطعه ی زیر از کتاب التوسل الی الترسل است که در ان بهاءالدین محمدبغدادی بر مرگ سلطان جلال الدین خوارزمشاه نوحه سر داده است:

" دریغ آن نوجوان نازنین که پیش از ان که غنچه ی شباب او به نسیم طراوت ،تمام بشکفد ،از عصوف تند باد حدثان در خاک افتاد و نهال عمر او که در چمن روزگار ،از ان رشیق تر درختی و سرسبزتر شاخی نبود...

منبع:انواع ادبی؛شمیسا،تهران،فردوسی:1375، صفحه :221-225

 

 



موضوعات مرتبط: مرثیه چیست؟

تاريخ : ۱۳٩٢/٧/٢٦ | ۱٠:٥۸ ‎ق.ظ | نویسنده : وینا | نظرات ()